ನವದೆಹಲಿ: ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ವಂದನ್ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ 33% ಮೀಸಲಾತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು 'ರೊಟೇಶನ್' (ಸರದಿ) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬದಲಾಗಲಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಇಡೀ ಮೀಸಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅದಲು-ಬದಲು: ಪ್ರತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬದಲಾವಣೆ.

15 ವರ್ಷಗಳ ಗಡುವು: 2026 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮುಂದಿನ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಯ್ದೆ ಅನ್ವಯ.

ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ನಿಯಮ (Sunset Clause): 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆ.

ಏನಿದು ರೊಟೇಶನ್ (Rotation) ಪದ್ಧತಿ?

ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2029ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 'ಕ್ಷೇತ್ರ-A' ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, 2034ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯ (General) ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು 'ಕ್ಷೇತ್ರ-B' ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಬಹುದು.

ಉದ್ದೇಶ: ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿ ಏಕೆ?

ಸಂವಿಧಾನದ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ನಿಯಮ' (Sunset Clause) ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅನ್ವಯ:

ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ದಿನದಿಂದ (2026) 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ 15 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ, ಸಂಸತ್ತು ಹೊಸ ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.

ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಇದು ಸವಾಲೇ?

ರೊಟೇಶನ್ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹಾಲಿ ಇರುವ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದರು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬದಲಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಬಹುದು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸವಾಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಮಾದರಿಯ ಅನುಸರಣೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೊಟೇಶನ್ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದೇ ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಈಗ ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ "ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ" ಆಡಳಿತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮುಖಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಪೂರಕವಾಗಲಿದೆ. ರೊಟೇಶನ್ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೆ 'ಬೆಂಬಲ'ವಾಗಿ ನೀಡಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.